Araştırmacı-Yazar Murat Kaçmaz, Doğubayazıt ve çevresinde I. Dünya Savaşı döneminde Rus ordusu tarafından inşa edilen ve bölge halkının hafızasında "Demir At" olarak yer edinen geçici askerî demiryolu hatlarına dair çarpıcı tarihi bilgileri paylaştı.

Doğubayazıt ve çevresinin yakın tarihi, asırlık belgelerin gün yüzüne çıkmasıyla yeniden aydınlanıyor. Murat Kaçmaz, Sosyal medya hesabında yaptığı açıklamasında, 20. yüzyılın başlarında Çarlık Rusyası’nın Kafkasya’daki askerî lojistiğini güçlendirmek amacıyla Osmanlı-Rus sınır hattında hummalı bir demiryolu faaliyeti yürüttüğünü belirtti.

Sivil Değil, Tamamen Askerî ve Geçici Hatlar

Kaçmaz, bu hatların Kars ve Sarıkamış’taki ana askerî üsleri sınır hatlarına bağlamak için tasarlandığını ifade ederek şu bilgileri verdi:

"Doğubayazıt çevresinde Rus ordusunun harekât ve ikmal faaliyetlerini desteklemek amacıyla dar hatlı ve geçici askerî demiryolu hatlarının kullanıldığına dair net tarihî kayıtlar ve Rus askerî haritaları mevcut. Ancak bu hatlar kalıcı bir sivil demiryolu ağı değil; tamamen asker, mühimmat, erzak ve lojistik malzeme taşımak için kurulan geçici hatlardı."

Açıklamada dikkat çeken bir diğer detay ise rayların yapısı oldu. Hatlarda kullanılan ray açıklığının Rus demiryolu standartlarına göre döşendiği, bu yüzden o dönemki Osmanlı demiryolu sisteminden tamamen farklı bir teknik altyapıya sahip olduğu belirtildi.

Bolşevik Devrimi ile Tarihe Karıştı

I. Dünya Savaşı (1914–1917) yıllarında Rus ordusunun Doğu Anadolu’daki ilerleyişi sırasında bu hatların cephe sevkiyatında hayati bir rol oynadığını aktaran Kaçmaz, hattın sonunu ise şu sözlerle özetledi:

"1917 yılında yaşanan Bolşevik Devrimi, bölgedeki dengeleri tamamen değiştirdi. Rus ordusunun çekilmesiyle birlikte bu demiryolları kaderine terk edildi, büyük bir kısmı ise sökülerek ortadan kaldırıldı."

Hafızalardaki İsim: "Rus Treni" veya "Demir At"

Teknolojinin bölgeye henüz yeni girdiği o dönemde, Doğubayazıt halkının bu devasa lojistik araçları şaşkınlıkla karşıladığı ve bağrına bastığı biliniyor. Kaçmaz, hatların fiziksel olarak sökülmesine rağmen bölge halkının sözlü tarihinde derin izler bıraktığını, yaşlıların bu ulaşım araçlarını uzun yıllar boyunca "Rus Treni" veya "Demir At" olarak andıklarını ifade etti.

Dev Arşivlerden Çıkan Tarih

Murat Kaçmaz, bu bilgilerin kulaktan dolma olmadığını, çok geniş çaplı bir arşiv taramasına dayandığını vurguladı. Araştırmada yararlanılan başlıca kaynaklar ise şunlar:

• Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA)
• St. Petersburg’da bulunan Rusya Devlet Tarih Arşivi (RGIA)
• Döneme ait orijinal Rus askerî haritaları ve Kafkasya cephe raporları
• Kafkas Cephesi üzerine yayımlanan güncel tarihî araştırmalar

Doğubayazıt’ın stratejik ve tarihi önemini bir kez daha ortaya koyan bu açıklama, tarih meraklıları ve bölge halkı tarafından büyük ilgiyle karşılandı.