Osmanlı ile İran imparatorlukları arasında üç yüzyılı aşkın süredir süren siyasî ve askerî rekabetin merkezinde yer alan Bayezid, tarih sahnesindeki rolüyle bir kez daha gündemde. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Hakan Kaya, uzun yıllara dayanan akademik çalışmasının ürünü olan eseriyle Bayezid Sancağı’nın idarî, askerî ve sosyoekonomik yapısını tüm yönleriyle ortaya koydu.

 Bayezid bir sınır kenti değil, bir tarih laboratuvarı

Eserde; Bayezid’in köy adlarından nüfus yapılarına, vergi gelirlerinden tarım ve ticaret ağlarına kadar pek çok veri arşiv belgelerine dayalı olarak titizlikle hesaplanıyor. 18. yüzyıl başlarında yaşanan yerel iktidar mücadeleleri, köylerin uğradığı zararlar, yıkılan evler, yağmalanan mallar ve kaybedilen canlar dahi kayıt altına alınarak mikro-tarihsel bir okuma sunuluyor.

Bu yönüyle kitap, yalnızca siyasi tarih değil; gündelik hayat, sosyal yapı ve sınırda yaşamanın zorluklarını anlamak isteyenler için de eşsiz bir kaynak niteliği taşıyor.

 İshak Paşa’dan aşiret yapılarına uzanan çok katmanlı analiz

Bayezid’in siyasal ve dini mimarisi, toplumsal sınıfları, demografik dönüşümleri;
medrese sistemi, aşiret–devlet ilişkileri, göç ve iskân politikalarıyla birlikte ele alınıyor. Özellikle Silivilerden İshak Paşa’ya uzanan yerel yönetici hanedan çizgisi, bölgenin bir güç alanına dönüşmesindeki rolleriyle detaylı biçimde inceleniyor.

 Sınırda yaşamanın bedeli: savaş, kıtlık, savunma

Osmanlı–İran sınırında yer almanın getirdiği savaşlar, yiyecek temini sorunları, kalelerin güçlendirilmesi, sınır saldırıları ve diplomatik krizler; Bayezid halkının sadece askerî değil, toplumsal bir mücadele içinde olduğunu da gözler önüne seriyor.

 Hocamızın akademik yolculuğu

Dr. Hakan Kaya, lisans eğitimini Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümü’nde, yüksek lisansını Ankara Üniversitesi’nde, doktorasını ise yine Hacettepe Üniversitesi’nde tamamladı. “The Serhad Sanjak at the Ottoman-Iranian Border: Bayezid (1578–1848)” başlıklı doktora teziyle akademik camiada dikkat çeken Kaya, 2013 yılından bu yana Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi bünyesinde görev yapıyor.

Osmanlı taşra yönetimi, sınır sancakları, Kürt emirlikleri ve Osmanlı–İran ilişkileri üzerine çok sayıda ulusal ve uluslararası çalışmaya imza atan Kaya, Bayezid tarihine yaptığı bu katkıyla bölge hafızasına kalıcı bir eser kazandırmış oldu.

 Bayezid’in geçmişini anlamak, bugünü okumak isteyenler için başucu eseri.