Türkiye'de dar gelirli ailelerin üzerindeki mali yükü hafifletmek ve toplumun her kesimine adil bir sosyal koruma kalkanı sunmak amacıyla yürütülen çalışmalarda yeni bir dönemin kapıları aralanıyor. Bir taraftan dar gelirli hanelere yönelik erişilebilir barınma olanağı sunan kiralık sosyal konut projeleri uygulamaya konulurken, diğer taraftan kamuoyunda "vatandaşlık maaşı" olarak adlandırılan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlıklarda son aşamaya geliniyor. Asgari geçim şartlarını sağlamakta güçlük çeken vatandaşların doğrudan bütçelerine katkı sunmayı hedefleyen bu sistem, aile bazlı gelir durumunu esas alarak bütüncül bir destek mekanizması kurmayı amaçlıyor. 2027 yılı itibarıyla tamamen devreye alınması planlanan model, klasikleleşmiş tek tip yardım anlayışını ortadan kaldırarak ihtiyaç duyulan alana doğrudan bütçe aktarımı yapılmasına imkân tanıyacak.
Ailenin Gelir Seviyesine ve İhtiyacına Göre Destek Modeli
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) ile mevcut sosyal yardım altyapısının kişi başı asgari gelir düzeyini esas alan, aile odaklı ve esnek bir yapıya dönüştürülmesi hedeflenmektedir. Bu yeni sistemde öncelikli olarak başvuran hanelerin toplam gelir durumu titizlikle analiz edilecek ve tespiti yapılacak sınırın altında kalan aileler doğrudan kapsama alınacaktır.
Mevcut uygulamalardan farklı olarak, GETAD kapsamında her aileye aynı miktar ve aynı kalemde yardım yapılması yerine, hanenin ihtiyaç profilini belirleyen kişiselleştirilmiş destekler sunulacaktır. Ailelerin mutfak giderlerinden enerji masraflarına kadar pek çok kalemi kapsayacak olan modelde gıda, kira, elektrik, doğalgaz ve ısınma yardımları ana başlıkları oluşturmaktadır.
Sistemden faydalanmak için esas alınacak kesin gelir sınırı ile hak sahiplerine ödenecek yardım tutarları henüz resmi olarak ilan edilmemiştir. Kapsamlı altyapı ve veri entegrasyonu çalışmalarının tamamlanmasının ardından söz konusu kriterlerin kamuoyuyla paylaşılması beklenmektedir.
Bölgesel İhtiyaç Odaklı Sosyal Destek Değerlendirmesi
Üzerinde çalışılan yeni modelin en özgün ayaklarından birini, sosyal yardımların illere ve ilçelere göre farklılaştırılacağı bölgesel analiz yaklaşımı oluşturmaktadır. Türkiye haritası üzerinde her ilin ve ilçenin ekonomik dinamikleri ile hane halkı harcama kalemleri tek tek çıkarılarak sosyal desteklerin bu tabloya göre şekillendirilmesi sağlanacaktır.
Yapılan yetkili değerlendirmelerde kentin coğrafi ve ekonomik şartlarının destek türünü doğrudan etkileyeceği belirtilmektedir. Örneğin Antalya gibi yaşam maliyetlerinin ve kira bedellerinin yüksek olduğu bir büyükşehirde kira desteği öne çıkarken, Hakkari gibi kış şartlarının çetin geçtiği bir ilde enerji ve ısınma yardımları öncelikli hale gelecektir. Her bölgenin hane bütçesindeki baskı unsurları dikkate alınarak nakdi ve ayni yardımlar şekillendirilecektir.
Söz konusu modelin, sosyal yardım sistemini dönüştürmenin yanı sıra kamuoyunda sıkça tartışılan en düşük emekli aylığı uygulamalarına da doğrudan yansıması ve dar gelirli emeklilerin hane bütçelerini destekleyici bir işlev görmesi öngörülmektedir.
| Uygulama / Proje Kalemi | Devreye Alınma / Son Başvuru Tarihi | Kapsam ve Öne Çıkan Destek Detayları |
| GETAD (Vatandaşlık Maaşı) | 2027 Yılı İçerisinde | Bölgesel analize dayalı gıda, kira, enerji ve ısınma desteği |
| İstanbul Kiralık Sosyal Konut | Başvurularda Son Gün | 1.071 adet ilk etap konut (1+1, 2+1, 3+1, 4+1 daire seçenekleri) |
2027 Bütçe Süreci ve İstanbul'da Kiralık Sosyal Konut Projesi
Geliştirilen dev sosyal yardım modelinin resmen uygulanabilmesi için gerekli yasal altyapı ve bütçe planlama süreçleri de eş zamanlı olarak yürütülmektedir. Mevcut takvime göre 2027 yılı bütçesinin Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndeki görüşme ve onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından sistem için gereken mali kaynak aktarılacaktır. Gerekli görülmesi halinde yasal mevzuat değişiklikleri için de Meclis gündemine teklif getirilecektir.
Diğer taraftan, dar gelirli ailelerin barınma sorununa somut bir çözüm sunan İstanbul'daki kiralık sosyal konut projesinde kritik bir aşamaya gelinmiştir. Toplamda 15 bin kiralık sosyal konutu kapsayan dev projenin 1.071 konuttan oluşan ilk etabı için başvuru süresi bugün itibarıyla tamamlanmaktadır.
Müracaatlar e-Devlet kapısı üzerinden TOKİ’nin sunmuş olduğu "Konut / İşyeri Başvuru" hizmeti aracılığıyla alınmış olup adaylar başvuru durumlarını yine aynı dijital ekran üzerinden sorgulayabilmektedir. İlk etap çerçevesinde Başakşehir, Gaziosmanpaşa, Beyoğlu ve Güngören’de 360; Maltepe, Tuzla ve Kartal’da 330; Ataşehir, Sancaktepe, Ümraniye ve Üsküdar’da 291; Arnavutköy’de ise 90 konut hak sahiplerine kiralanacaktır. Proje kapsamında genç evli çiftlere 1+1 ile 2+1, iki ve üzeri çocuğu bulunan ailelere ise 2+1, 3+1 veya 4+1 geniş daire tiplerinin tahsis edilmesi planlanmaktadır.
