Kamuoyunda vatandaşlık maaşı olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için hazırlanan taslakta gelir şartı, ödeme miktarı, başvuru yöntemi ve uygulama takvimine ilişkin ayrıntılar yer aldı.
Sabah'ın haberine göre, yeni sosyal destek modelinde hane gelirinin 23 bin 552 liranın altında olması temel kriterlerden biri olarak değerlendiriliyor. İlk etki analizinde 2,5 milyon haneye toplam 1,5 trilyon lira destek sağlanabileceği hesaplanırken, ödemelerin 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın kamuoyuna duyurduğu sistemle, geliri belirli bir seviyenin altında kalan hanelerin ekonomik açıdan desteklenmesi amaçlanıyor.
Ancak vatandaşlık maaşı henüz yürürlüğe girmiş bir uygulama değil. Taslağın tamamlanması ve Türkiye Büyük Millet Meclisinde gerekli yasal düzenlemenin yapılması gerekiyor.
Vatandaşlık maaşından kimler yararlanabilecek?
Taslak çalışmada öne çıkan koşullardan biri, aynı hanede yaşayan kişilerin toplam gelirinin 23 bin 552 liranın altında bulunması.
En düşük emekli maaşı esas alınarak belirlendiği ifade edilen bu sınırın altında geliri bulunan hanelerin destek kapsamında değerlendirilmesi öngörülüyor. Geliri belirlenen sınırın üzerinde olan hanelere ise ödeme yapılmaması planlanıyor.
Bununla birlikte, her aileye aynı miktarda yardım verilmesi beklenmiyor. Destek tutarlarının hanenin gelir düzeyi, barınma koşulları, çocuk sayısı ve diğer ihtiyaçlarına göre kademeli olarak belirlenmesi hedefleniyor.
Taslakta emeklilerin de sistemden yararlanabilmesi öngörülüyor. Ancak emekli olmak tek başına yardım almaya hak kazanmak için yeterli olmayacak. Hanenin toplam geliri ve ihtiyaç durumu dikkate alınacak.
Örneğin, 23 bin 552 lira emekli maaşı alan ve başka geliri bulunmayan bir kişinin kirada yaşaması halinde kira desteğinden yararlanabilmesi üzerinde duruluyor. Bu örnek, taslaktaki gelir sınırının nasıl uygulanacağına ilişkin ayrıntıların henüz kesinleşmediğini gösteriyor.
Yaşlılar, sürekli hastalığı bulunanlar ve bakıma muhtaç vatandaşların da öncelikli destek grupları arasında yer alması planlanıyor.
Kira, elektrik, doğalgaz ve gıda yardımı yapılacak
Yeni sistemin yalnızca doğrudan nakit ödemesinden oluşması öngörülmüyor.
Taslak kapsamında ihtiyaç sahibi ailelere kira, elektrik, doğalgaz, yakacak, barınma, gıda, abonelik faturaları ve çocuk yardımı gibi farklı kalemlerde destek sağlanması planlanıyor.
Yardımların bölgesel ekonomik koşullara ve hanelerin ihtiyaçlarına göre belirlenmesi hedefleniyor. İstanbul gibi büyükşehirlerde kira desteğine öncelik verilmesi, Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi soğuk iklime sahip illerde ise doğalgaz ve enerji yardımlarının öne çıkması değerlendiriliyor.
Kırsal bölgelerde ve büyükşehirlerin çevresindeki yerleşimlerde gıda yardımlarına ağırlık verilmesi öngörülüyor.
İhtiyaç durumuna göre bir hanenin aynı anda kira, enerji ve gıda desteğinden yararlanabilmesi de taslakta bulunuyor. Ancak toplam yardım tutarının belirlenecek üst sınırı aşmaması planlanıyor.
Ağrı'daki hanelere hangi destek kalemlerinin uygulanacağı ise henüz açıklanmadı.
Vatandaşlık maaşı ne kadar olacak?
Vatandaşlık maaşının hane başına aylık ödeme tutarı henüz kesinleşmedi.
İlk etki analizinde 2,5 milyon hanenin destek kapsamına alınabileceği ve toplam yardım tutarının 1,5 trilyon liraya ulaşabileceği hesaplanıyor. Ancak bu rakam, her haneye eşit miktarda ödeme yapılacağı anlamına gelmiyor.
Yardım miktarlarının hanelerin ekonomik durumuna ve yararlanacakları destek kalemlerine göre farklılaşması bekleniyor.
Gelir tespiti nasıl yapılacak?
Yeni sistemde ihtiyaç sahiplerinin belirlenmesi için kapı kapı gelir araştırması yapılması yerine mevcut kamu verilerinin kullanılması planlanıyor.
Bu kapsamda Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının kayıtlarının yanı sıra Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Gelir İdaresi, banka hesap hareketleri ve tapu bilgilerinden yararlanılması öngörülüyor.
Hanelerin maaş gelirleri, kira giderleri, çocuk sayısı, tek başına yaşama durumları ve sürekli yardıma ihtiyaç duyup duymadıkları da değerlendirmeye alınacak.
Ayrıca destek alan hanelerin gelir durumunun her ay elektronik sistem üzerinden kontrol edilmesi planlanıyor. Geliri belirlenen sınırın üzerine çıkanların programdan çıkarılması öngörülüyor.
Başvurular ne zaman başlayacak?
Vatandaşlık maaşı ödemelerinin 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor.
Taslağa göre uygulamanın ilk olarak belirli pilot illerde başlatılması, pilot illerin Aralık 2026'ya kadar belirlenmesi ve ilk ödemelerin 2027 yılının ocak-mart döneminde yapılması planlanıyor.
Pilot uygulamada karşılaşılabilecek aksaklıkların giderilmesinin ardından sistemin 2027 yılı içerisinde tüm illere yaygınlaştırılması öngörülüyor.
Ancak pilot iller henüz açıklanmadı. Ağrı'nın ilk uygulama kapsamına alınıp alınmayacağı da belli değil.
Başvurular e-Devlet üzerinden yapılabilecek
Taslağa göre vatandaşlık maaşı başvuruları e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden alınabilecek.
Başvuru yapacak vatandaşların oluşturulacak merkezi sisteme kayıt yaptırması ve başvuruların elektronik ortamda otomatik değerlendirilmesi planlanıyor.
Ancak başvuru ekranı henüz açılmadı ve kesin başvuru tarihi duyurulmadı.
Ödemeler özel kartta toplanabilecek
Yeni sistemde destek almaya hak kazanan vatandaşlara özel bir kart verilmesi de planlanıyor.
Taslağa göre yardım ödemeleri bu kartta toplanacak. Vatandaşlar destek tutarının bir bölümünü nakit olarak çekebilecek, gıda ve temizlik ürünleri gibi temel ihtiyaçlarını ise kart aracılığıyla indirimli karşılayabilecek.
Kartın kullanım koşulları, nakit çekim sınırları ve indirim sisteminin ayrıntıları henüz kesinleşmedi.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının koordinasyonunda yürütüldüğü belirtilen çalışmalarda, bölgesel ekonomik farklılıkların dikkate alınarak il ve hane bazında gelir haritası oluşturulması öngörülüyor.
GETAD'ın istihdama ve iş gücüne katılıma engel olmayacak şekilde tasarlanması hedeflenirken, düzenlemenin hayata geçirilmesi için TBMM'ye yasa teklifi sunulması planlanıyor.
